فايدهء انقباض و انبساط آن : تصفيه روح نفسانى است از ابخرهء دخانيه و از حركت دودى « 1 » ، جميع دماغ متحرّك مىگردد . اين زايدتين را « لوزتين » و « عينين » و « اليتينِ دماغ » نيز نامند . و فايدهء زائدتينِ آن : آن است كه چون روح بسيارى در آن آيد و در افضيه و بطون آن نگنجد ، در ثقبِ اين زوايد آيد . و فايدهء ديگر آن كه روح در جوف آن لبث و درنگ نمايد و باعث نضج و تكيف آن به مزاج دماغ گردد . [ فايده ] : جميع اجزاء آن متّصل‌اند به هم . و مدركات بطن اوّل نفوذ مىنمايد در بطن اوسط و مىرسند تا به بطن مؤخّر . و استدلال به بطون آن و آن كه در هر يك قوّتى معين و محلّ تعلّق خاصّ است ، به رسيدن آفت است به هر يك از آن‌ها و اختلال در افعال آن‌ها . و مشهور نزد اطبّاست . و « شيخ الرئيس » نيز بر آن است كه روح حيوانى اوّلًا نفوذ مىنمايد در بطن مقدّم و در آن طبخ و نضج و اعتدال لايق به روح نفسانى و استحاله بدان در مزاج يافته [ و سپس ] نفوذ در بطن اوسط مىنمايد و در آن ، استحاله زياده مىيابد . پس در بطن مؤخّر رفته [ و ] استكمال تام مىيابد . نزد « قرشى » بالعكس است كه روح حيوانى اوّلًا به بطن مؤخّر مىرسد ، پس در آن اعتدالى و استحاله [ اى ] يافته به بطن اوسط مىرسد [ سپس ] از بطن اوسط به بطن مقدّم [ مىرسد ] و در آن استكمال مىيابد . و لهذا روحى كه در بطن مقدّم است ، در كمال اعتدال است و قابل حسّ و ادراك است از روحى كه در مؤخّر است و روحى كه در بطن متوسط است ميان آن هر دو . و لهذا محل تذكره و تفكّر است . و اين هر دو محتاج به اندك حرارت‌اند و برودت ، باعث ضعف آن‌هاست . و از اين جهت است « 2 » كه در مشايخ و ناقهين ، قوّهء متفكّره و متخيله و حافظه ضعيف مىباشد ؛ به سبب غلبهء برودت بر امزجهء ايشان .

--> ( 1 ) . الف و ب : دوده . ( 2 ) . الف : ( است ) حذف شده .